Sốt xuất huyết ở trẻ em nguy hiểm nhất vào ngày nào?
Sốt xuất huyết thường diễn tiến qua:
- Giai đoạn sốt.
- Giai đoạn nguy hiểm.
- Giai đoạn hồi phục.
Giai đoạn cần cảnh giác thường rơi vào khoảng ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh, đặc biệt khi trẻ bắt đầu hạ sốt. Bộ Y tế cũng lưu ý bệnh có thể trở nặng trong giai đoạn những ngày giữa của đợt bệnh và không nên chủ quan chỉ vì trẻ đã giảm sốt.
Vì vậy:
HẾT SỐT ≠ HẾT NGUY HIỂM.
Trẻ bị sốt xuất huyết khi nào có thể theo dõi tại nhà?
Nếu được bác sĩ đánh giá và trẻ:
- Vẫn tỉnh táo, chơi được.
- Uống nước được.
- Ăn hoặc bú được.
- Đi tiểu bình thường.
- Không đau bụng nhiều.
- Không nôn ói kéo dài.
- Không có chảy máu bất thường đáng kể.
- Không có dấu hiệu cảnh báo.
thì có thể được theo dõi tại nhà.
Tuy nhiên, trẻ cần tái khám đúng lịch vì bác sĩ có thể cần theo dõi hematocrit, tiểu cầu và diễn tiến lâm sàng.
Dấu hiệu sốt xuất huyết nặng cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay
Cha mẹ cần đưa trẻ đi ngay nếu xuất hiện:
- Đau bụng nhiều hoặc đau liên tục.
- Nôn ói kéo dài, uống vào lại nôn.
- Lừ đừ, mệt bất thường hoặc vật vã, bứt rứt.
- Tay chân lạnh, da lạnh ẩm hoặc nổi bông.
- Tiểu ít rõ rệt.
- Chảy máu mũi hoặc chân răng nhiều.
- Nôn ra máu.
- Đi tiêu phân đen hoặc có máu.
- Thở nhanh hoặc khó thở.
- Trẻ rất khát, yếu hoặc tình trạng xấu đi nhanh.
Đây đều là những biểu hiện phù hợp với nhóm dấu hiệu cảnh báo của dengue nặng.
Trẻ vừa hết sốt nhưng mệt hơn có đáng lo không?
Có. Đây là thời điểm cần đặc biệt cảnh giác.
Nếu trẻ vừa giảm sốt nhưng lại:
- Mệt hơn trước.
- Đau bụng.
- Nôn nhiều.
- Tay chân lạnh.
- Tiểu ít.
- Bứt rứt hoặc lừ đừ.
- Chảy máu bất thường.
thì không nên nghĩ rằng bệnh đang khỏi.
WHO nhấn mạnh các dấu hiệu sốt xuất huyết nặng thường xuất hiện sau khi sốt đã giảm.
Tiểu cầu giảm bao nhiêu thì trẻ phải nhập viện?
Không có một con số tiểu cầu duy nhất quyết định nhập viện cho tất cả trẻ.
Bác sĩ phải đánh giá tổng thể:
- Trẻ đang ở ngày thứ mấy của bệnh.
- Tình trạng tỉnh táo.
- Mạch và huyết áp.
- Tưới máu ngoại biên.
- Có đau bụng hay không.
- Có nôn kéo dài không.
- Có chảy máu không.
- Lượng nước tiểu.
- Hematocrit.
- Xu hướng tiểu cầu tăng hay giảm.
- Có bệnh nền hoặc yếu tố nguy cơ hay không.
WHO xem hematocrit tăng đồng thời tiểu cầu giảm nhanh là một trong các dấu hiệu cảnh báo cần theo dõi chặt.
Vì vậy:
TIỂU CẦU THẤP ≠ TỰ ĐỘNG PHẢI NHẬP VIỆN.
Và ngược lại, trẻ có thể cần nhập viện dù tiểu cầu chưa quá thấp nếu đã có thoát huyết tương, sốc hoặc dấu hiệu cảnh báo.
Sốt xuất huyết tiểu cầu thấp có phải càng thấp càng nguy hiểm không?
Tiểu cầu là một thông số quan trọng nhưng không thể dùng riêng lẻ để đánh giá mức độ nặng.
Một trẻ tiểu cầu giảm nhưng vẫn tỉnh táo, tuần hoàn ổn định và không có dấu hiệu cảnh báo có thể được xử trí khác với một trẻ tiểu cầu chưa giảm nhiều nhưng đang:
- Tay chân lạnh.
- Mạch nhanh yếu.
- Tiểu ít.
- Đau bụng nhiều.
- Nôn liên tục.
Do đó, cha mẹ không nên chỉ chăm chú vào con số tiểu cầu rồi bỏ qua tình trạng thực tế của trẻ.
Trẻ sốt xuất huyết nên uống gì?
Nếu trẻ vẫn uống được, nên cho uống đủ dịch và chia thành nhiều lần.
Có thể sử dụng các loại dịch phù hợp theo hướng dẫn của bác sĩ, đồng thời tiếp tục cho trẻ ăn và bú nếu trẻ còn khả năng dung nạp.
Cha mẹ nên theo dõi lượng nước tiểu, vì tiểu giảm rõ có thể là dấu hiệu cần được đánh giá.
Trẻ sốt xuất huyết hạ sốt bằng thuốc gì?
Khi cần hạ sốt, paracetamol thường được sử dụng với liều phù hợp theo cân nặng và hướng dẫn của bác sĩ.
Không nên tự ý tăng liều hoặc rút ngắn khoảng cách dùng thuốc.
Không tự ý dùng aspirin hoặc ibuprofen trong sốt xuất huyết vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu. WHO cũng khuyến cáo tránh aspirin và ibuprofen trong dengue.
Có nên truyền dịch tại nhà khi trẻ bị sốt xuất huyết không?
Không nên tự truyền dịch tại nhà.
Điều trị dịch trong sốt xuất huyết cần được tính toán theo:
- Giai đoạn bệnh.
- Mức độ mất dịch.
- Hematocrit.
- Huyết động.
- Cân nặng.
- Đáp ứng sau bù dịch.
Truyền không đúng có thể gây thừa dịch và làm bệnh phức tạp hơn.
Có thuốc hoặc thực phẩm nào giúp tăng tiểu cầu nhanh không?
Cha mẹ không nên dựa vào các loại thuốc, nước uống hay thực phẩm chức năng được quảng cáo “tăng tiểu cầu nhanh” để thay cho theo dõi y tế.
Điều quan trọng nhất trong sốt xuất huyết vẫn là:
THEO DÕI DIỄN TIẾN – PHÁT HIỆN DẤU HIỆU CẢNH BÁO – BÙ DỊCH ĐÚNG – TÁI KHÁM ĐÚNG HẸN.
Trẻ nào bị sốt xuất huyết cần theo dõi thận trọng hơn?
Bác sĩ thường thận trọng hơn với:
- Trẻ còn rất nhỏ.
- Trẻ thừa cân hoặc béo phì.
- Trẻ có bệnh tim, thận hoặc bệnh mạn tính.
- Trẻ có bệnh lý huyết học.
- Trẻ khó uống hoặc khó theo dõi tại nhà.
- Trẻ ở xa cơ sở y tế.
Quyết định nhập viện sẽ phụ thuộc vào toàn bộ tình trạng của từng trẻ.
Lời khuyên của bác sĩ
Khi trẻ bị sốt xuất huyết, cha mẹ đừng chỉ hỏi:
“TIỂU CẦU CÒN BAO NHIÊU?”
Hãy quan sát:
TRẺ CÓ ĐAU BỤNG KHÔNG? – CÓ NÔN NHIỀU KHÔNG? – CÓ LỪ ĐỪ/VẬT VÃ KHÔNG? – TAY CHÂN CÓ LẠNH KHÔNG? – CÓ TIỂU ÍT KHÔNG?
Đặc biệt:
ĐAU BỤNG NHIỀU – NÔN LIÊN TỤC – LỪ ĐỪ/VẬT VÃ – TAY CHÂN LẠNH – TIỂU ÍT – CHẢY MÁU BẤT THƯỜNG – KHÓ THỞ → ĐƯA TRẺ ĐẾN BỆNH VIỆN NGAY.
Và hãy nhớ:
TRẺ BẮT ĐẦU GIẢM SỐT KHÔNG CÓ NGHĨA LÀ ĐÃ HẾT NGUY HIỂM.
Theo dõi đúng các dấu hiệu cảnh báo và tái khám đúng hẹn quan trọng hơn việc chỉ nhìn vào nhiệt độ hoặc một con số tiểu cầu.
BS CKII Trịnh Đình Thế Nguyên
Chuyên khoa Nhi & Dinh dưỡng
bsnguyennhikhoa
