Trẻ mấy tháng bắt đầu biết nói?
Các mốc ngôn ngữ thường được cha mẹ quan tâm gồm:
- Khoảng 12 tháng: trẻ có thể bắt đầu nói một vài từ có nghĩa như “ba”, “mẹ”.
- Khoảng 18 tháng: vốn từ tăng dần, trẻ hiểu và làm theo một số yêu cầu đơn giản.
- Khoảng 2 tuổi: trẻ bắt đầu ghép ít nhất 2 từ có nghĩa như “mẹ bế”, “ăn cơm”.
- Khoảng 3 tuổi: trẻ nói được những câu ngắn và người thân có thể hiểu phần lớn lời trẻ nói.
Các mốc này có thể dao động giữa từng trẻ, vì vậy không nên chỉ đếm số từ để kết luận trẻ có chậm nói hay không.
Bé 12 tháng chưa nói có phải chậm nói không?
Ở 12 tháng, ngoài việc trẻ có nói được từ nào hay chưa, cha mẹ nên quan sát:
- Trẻ có bập bẹ không?
- Có quay lại khi được gọi tên?
- Có nhìn vào mặt cha mẹ khi giao tiếp?
- Có chỉ tay, vẫy tay hoặc sử dụng cử chỉ?
- Có tương tác và bắt chước người lớn không?
Nếu 12 tháng chưa bập bẹ, rất ít cử chỉ giao tiếp hoặc ít tương tác, nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá.
Bé 16–18 tháng chưa nói có đáng lo không?
Một mốc quan trọng cha mẹ nên nhớ là:
Khoảng 16 tháng mà trẻ chưa có từ đơn có nghĩa → nên được đánh giá.
Đặc biệt cần chú ý hơn nếu trẻ đồng thời:
- Ít hiểu lời nói.
- Không làm theo yêu cầu đơn giản.
- Ít chỉ tay.
- Ít giao tiếp mắt.
- Gọi tên nhưng ít phản ứng.
Không nên chỉ chờ xem trẻ có “tự nói” hay không nếu đã xuất hiện những dấu hiệu này.
Trẻ 2 tuổi chưa nói được câu có phải chậm nói không?
Đây là một mốc rất quan trọng.
Khoảng 24 tháng tuổi, trẻ thường đã có thể ghép ít nhất 2 từ có nghĩa với nhau.
Ví dụ:
- “Mẹ bế.”
- “Ăn cơm.”
- “Ba đi.”
- “Uống sữa.”
Nếu trẻ 2 tuổi chưa ghép được 2 từ có nghĩa, nên đưa trẻ đi đánh giá phát triển ngôn ngữ.
Dấu hiệu nào của trẻ chậm nói cần đưa đi khám sớm?
Cha mẹ nên cho trẻ được đánh giá nếu:
- 12 tháng: chưa bập bẹ hoặc rất ít cử chỉ giao tiếp.
- Khoảng 16 tháng: chưa có từ đơn có nghĩa.
- 24 tháng: chưa ghép được 2 từ có nghĩa.
- Trẻ ít hiểu lời nói.
- Không làm theo những yêu cầu đơn giản phù hợp với tuổi.
- Ít giao tiếp mắt.
- Ít chỉ tay để yêu cầu hoặc chia sẻ sự chú ý.
- Gọi tên nhưng trẻ thường không phản ứng.
- Ít tương tác với cha mẹ và những người xung quanh.
Đặc biệt:
TRẺ ĐÃ BIẾT NÓI NHƯNG SAU ĐÓ MẤT NHỮNG TỪ HOẶC KỸ NĂNG GIAO TIẾP ĐÃ CÓ → CẦN ĐƯỢC ĐÁNH GIÁ SỚM.
Không nên chờ thêm trong trường hợp trẻ có dấu hiệu mất kỹ năng đã đạt được.
Vì sao trẻ chậm nói?
Chậm nói không phải là một chẩn đoán duy nhất. Có nhiều nguyên nhân khác nhau, chẳng hạn:
- Chậm phát triển ngôn ngữ đơn thuần.
- Giảm thính lực.
- Rối loạn phát triển ngôn ngữ.
- Ít có cơ hội tương tác, trò chuyện.
- Tiếp xúc màn hình quá nhiều làm giảm thời gian tương tác trực tiếp.
- Một số rối loạn phát triển khác.
Vì vậy, khi đánh giá trẻ chậm nói, không nên chỉ xem “bé nói được mấy từ?” mà cần đánh giá toàn diện hơn.
Trẻ chậm nói có cần kiểm tra thính lực không?
Có thể cần.
Một trẻ nghe không tốt có thể:
- Chậm nói.
- Phát âm không rõ.
- Ít phản ứng khi gọi tên.
- Tưởng như không chú ý đến người khác.
Do đó, đánh giá thính lực là một phần quan trọng khi tìm nguyên nhân chậm phát triển ngôn ngữ, đặc biệt khi trẻ có biểu hiện nghi ngờ nghe kém.
Trẻ chậm nói có phải tự kỷ không?
Không phải cứ chậm nói là tự kỷ.
Có nhiều nguyên nhân khác gây chậm nói.
Tuy nhiên, cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá sớm nếu chậm nói kèm:
- Ít giao tiếp mắt.
- Ít chỉ tay để chia sẻ điều trẻ quan tâm.
- Ít tương tác xã hội.
- Gọi tên ít phản ứng.
- Có những hành vi lặp lại bất thường.
- Mất những kỹ năng giao tiếp đã từng có.
Việc đánh giá sớm giúp xác định đúng nguyên nhân thay vì tự kết luận trẻ bị tự kỷ chỉ vì bé chưa nói.
Xem điện thoại, tivi nhiều có làm trẻ chậm nói không?
Thời gian màn hình quá nhiều có thể làm giảm thời gian trẻ trò chuyện, chơi và tương tác hai chiều với người thật.
Trong khi đó, ngôn ngữ được phát triển tốt nhất thông qua tương tác:
TRẺ NGHE → QUAN SÁT → ĐÁP LẠI → CHA MẸ PHẢN HỒI → TRẺ HỌC THÊM.
Vì vậy, không nên dùng điện thoại hoặc tivi thay cho việc trò chuyện và chơi cùng trẻ.
Cha mẹ nên làm gì khi trẻ chậm nói?
Cha mẹ có thể hỗ trợ trẻ hằng ngày bằng cách:
- Nói chuyện trực tiếp với trẻ nhiều hơn.
- Đọc sách và kể chuyện cùng trẻ.
- Gọi tên đồ vật trong sinh hoạt hằng ngày.
- Hát và chơi những trò chơi tương tác.
- Khuyến khích trẻ chỉ, gọi tên và yêu cầu bằng lời.
- Hạn chế màn hình.
- Tăng thời gian chơi và giao tiếp hai chiều với cha mẹ.
Quan trọng nhất là không ép trẻ phải nói bằng cách gây áp lực hoặc so sánh trẻ với những bé khác.
Lời khuyên của bác sĩ
Cha mẹ có thể nhớ những mốc quan trọng:
12 THÁNG CHƯA BẬP BẸ/ÍT CỬ CHỈ GIAO TIẾP – 16 THÁNG CHƯA CÓ TỪ ĐƠN – 24 THÁNG CHƯA GHÉP 2 TỪ → NÊN ĐƯA TRẺ ĐI ĐÁNH GIÁ.
Đặc biệt, nếu trẻ không đáp ứng khi gọi tên – ít giao tiếp mắt – ít chỉ tay – hoặc mất những từ và kỹ năng đã từng có, không nên chờ với suy nghĩ “lớn lên bé sẽ tự nói”.
Phát hiện sớm – tìm đúng nguyên nhân – hỗ trợ đúng thời điểm sẽ giúp trẻ có cơ hội phát triển ngôn ngữ và giao tiếp tốt hơn.
BS CKII Trịnh Đình Thế Nguyên
Chuyên khoa Nhi & Dinh dưỡng
bsnguyennhikhoa
