Bệnh tay chân miệng ở trẻ em là gì?
Tay chân miệng là bệnh nhiễm virus cấp tính do các virus thuộc nhóm Enterovirus gây ra.
Bệnh có thể lây qua:
- Nước bọt và dịch tiết đường hô hấp.
- Dịch từ bóng nước.
- Phân của trẻ bệnh.
- Tay, đồ chơi và các bề mặt có virus.
Trẻ nhỏ thường xuyên đưa tay và đồ vật vào miệng nên bệnh rất dễ lây trong môi trường nhà trẻ và mẫu giáo.
Dấu hiệu tay chân miệng ở trẻ em là gì?
Trong giai đoạn đầu, trẻ có thể:
- Sốt.
- Mệt.
- Quấy khóc.
- Ăn bú giảm.
- Đau họng.
Sau đó xuất hiện những biểu hiện đặc trưng hơn.
Loét miệng
Trẻ có thể xuất hiện các vết loét đau ở:
- Lưỡi.
- Nướu.
- Mặt trong má.
- Khẩu cái.
Do đau miệng, trẻ có thể:
- Bỏ ăn.
- Bú giảm.
- Chảy nước miếng.
- Khóc khi ăn hoặc uống.
Phát ban hoặc bóng nước
Các nốt đỏ hoặc bóng nước thường xuất hiện ở:
- Lòng bàn tay.
- Lòng bàn chân.
- Mông.
- Đầu gối.
- Có thể gặp ở một số vùng da khác.
Không phải trẻ nào cũng nổi thật nhiều bóng nước.
Trẻ chỉ loét miệng mà chưa nổi tay chân có phải tay chân miệng không?
Có thể.
Ở giai đoạn sớm, trẻ đôi khi chỉ mới:
- Sốt.
- Đau họng.
- Loét miệng.
- Ăn uống giảm.
Các nốt ở tay, chân hoặc mông có thể xuất hiện sau đó hoặc rất ít.
Vì vậy, không nên loại trừ tay chân miệng chỉ vì chưa thấy nhiều bóng nước ngoài da.
Tay chân miệng ở trẻ em có nguy hiểm không?
Đa số trường hợp nhẹ và tự khỏi.
Tuy nhiên, một số trẻ có thể diễn tiến nặng với các biến chứng liên quan đến thần kinh, tuần hoàn hoặc hô hấp.
Điểm cha mẹ cần nhớ là:
SỐ LƯỢNG BÓNG NƯỚC KHÔNG PHẢI YẾU TỐ QUYẾT ĐỊNH BỆNH NẶNG HAY NHẸ.
Một trẻ nổi rất nhiều nốt vẫn có thể bệnh nhẹ, trong khi một trẻ chỉ có ít bóng nước nhưng xuất hiện giật mình nhiều, run tay chân hoặc khó thở lại cần được đánh giá ngay.
Dấu hiệu tay chân miệng trở nặng cha mẹ cần biết
Cha mẹ cần đặc biệt chú ý nếu trẻ xuất hiện:
- Giật mình nhiều hoặc chới với bất thường, nhất là khi trẻ vừa thiu thiu ngủ.
- Run tay hoặc chân.
- Đi đứng loạng choạng.
- Quấy khóc nhiều, khó dỗ.
- Nôn ói nhiều.
- Lừ đừ hoặc khó đánh thức.
- Co giật.
- Thở nhanh hoặc khó thở.
- Da nổi bông.
- Tay chân lạnh.
- Sốt cao kéo dài hoặc tình trạng toàn thân xấu đi.
Nếu xuất hiện những biểu hiện này, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.
Trẻ tay chân miệng giật mình như thế nào mới đáng lo?
Đây là điều rất nhiều cha mẹ thắc mắc.
Không phải mọi lần trẻ giật mình khi ngủ đều là dấu hiệu bệnh nặng. Trẻ bình thường cũng có thể giật mình lúc ngủ.
Điều đáng chú ý là khi trẻ bị tay chân miệng và xuất hiện giật mình bất thường, nhiều lần, tăng dần, đặc biệt khi trẻ đang thiu thiu ngủ hoặc kèm run chi, quấy khóc bất thường.
Trong trường hợp này, nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá.
Trẻ bị tay chân miệng nên ăn gì?
Loét miệng thường làm trẻ đau và ăn uống khó khăn.
Cha mẹ nên:
- Cho trẻ ăn thức ăn mềm.
- Chia thành nhiều bữa nhỏ.
- Chọn thức ăn nguội hoặc hơi mát nếu trẻ dễ chịu hơn.
- Tiếp tục bú mẹ nếu trẻ còn bú.
- Cho uống nước từng ít một và nhiều lần.
Có thể chọn:
- Cháo.
- Súp.
- Nui mềm.
- Sữa hoặc thức ăn trẻ vẫn dung nạp tốt.
Nên tránh thức ăn quá nóng, cay hoặc cứng vì có thể làm vết loét đau hơn.
Chăm sóc trẻ tay chân miệng tại nhà như thế nào?
Nếu bác sĩ cho phép theo dõi tại nhà, cha mẹ nên:
- Cho trẻ nghỉ ngơi.
- Đảm bảo trẻ uống đủ nước.
- Tiếp tục cho ăn và bú.
- Hạ sốt đúng cách khi cần.
- Giữ vệ sinh miệng và da nhẹ nhàng.
- Theo dõi tình trạng tỉnh táo, giật mình, nôn ói và hô hấp.
- Tái khám theo hướng dẫn.
Đặc biệt, cha mẹ cần theo dõi sát trong những ngày đầu của bệnh vì một số trường hợp nặng có thể diễn tiến nhanh.
Tay chân miệng có cần uống kháng sinh không?
Thông thường không.
Tay chân miệng là bệnh do virus, vì vậy kháng sinh không điều trị được nguyên nhân gây bệnh.
Kháng sinh chỉ được sử dụng khi bác sĩ xác định trẻ có thêm tình trạng nhiễm khuẩn cần điều trị.
Cha mẹ không nên tự mua kháng sinh chỉ vì trẻ đang sốt hoặc nổi bóng nước.
Trẻ tay chân miệng có cần bôi thuốc lên bóng nước không?
Thông thường, các bóng nước của tay chân miệng không cần chọc vỡ hoặc tự ý bôi nhiều loại thuốc.
Cha mẹ nên:
- Giữ da sạch.
- Tránh làm vỡ bóng nước.
- Không chọc hoặc nặn.
- Không tự bôi các loại thuốc không rõ thành phần.
Nếu vùng da có biểu hiện đỏ đau, chảy dịch bất thường hoặc nghi nhiễm trùng, nên đưa trẻ đi khám.
Tay chân miệng có lây không?
Có. Bệnh lây khá dễ. WHO và CDC đều ghi nhận tay chân miệng lây qua dịch tiết đường hô hấp, dịch bóng nước, phân và các bề mặt bị nhiễm virus.
Vì vậy nên:
- Rửa tay bằng xà phòng thường xuyên.
- Rửa tay sau khi thay tã hoặc vệ sinh cho trẻ.
- Vệ sinh đồ chơi.
- Làm sạch các bề mặt trẻ thường xuyên chạm vào.
- Không dùng chung ly, muỗng và vật dụng cá nhân.
- Hạn chế để trẻ bệnh tiếp xúc gần với những trẻ khác.
Trẻ bị tay chân miệng có cần nghỉ học không?
Có.
Trẻ đang mắc bệnh cần nghỉ học để hạn chế lây nhiễm cho các trẻ khác.
Thời điểm đi học trở lại nên dựa vào tình trạng sức khỏe của trẻ và hướng dẫn của cơ sở y tế, nhà trường hoặc quy định phòng dịch tại địa phương, thay vì chỉ dựa vào việc các bóng nước đã khô hoàn toàn.
Ngay cả sau khi triệu chứng cải thiện, virus vẫn có thể tiếp tục được thải qua phân trong một thời gian nên vệ sinh tay vẫn rất quan trọng.
Trẻ bị tay chân miệng khi nào cần đi khám?
Nên đưa trẻ đi khám nếu:
- Trẻ sốt.
- Loét miệng nhiều làm ăn bú giảm.
- Nôn ói.
- Trẻ còn rất nhỏ.
- Cha mẹ nghi ngờ tay chân miệng nhưng chưa chắc chẩn đoán.
- Trẻ có dấu hiệu bất thường về thần kinh hoặc hô hấp.
Đặc biệt, nếu trẻ bắt đầu giật mình nhiều hoặc tình trạng xấu đi, không nên chờ đến ngày hôm sau mới khám.
Khi nào trẻ tay chân miệng cần đến bệnh viện ngay?
Cần đưa trẻ đi ngay nếu có:
- Giật mình nhiều, tăng dần.
- Run tay chân.
- Đi đứng loạng choạng.
- Quấy khóc bất thường hoặc lừ đừ.
- Nôn nhiều.
- Co giật.
- Thở nhanh hoặc khó thở.
- Da nổi bông, tay chân lạnh.
- Trẻ khó đánh thức hoặc tình trạng toàn thân xấu nhanh.
Đây có thể là những dấu hiệu tay chân miệng nặng cần được đánh giá và điều trị kịp thời. Bộ Y tế Việt Nam cũng đang nhấn mạnh việc nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo này khi số ca tay chân miệng gia tăng trong năm 2026.
Làm sao phòng bệnh tay chân miệng cho trẻ?
Cha mẹ nên:
- Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng.
- Rửa tay trước khi chế biến thức ăn và cho trẻ ăn.
- Rửa tay sau khi thay tã hoặc xử lý phân.
- Vệ sinh đồ chơi và vật dụng của trẻ.
- Làm sạch tay nắm cửa, bàn ghế và các bề mặt trẻ thường xuyên chạm.
- Không dùng chung vật dụng ăn uống.
- Hạn chế cho trẻ tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh.
Vệ sinh tay và môi trường là những biện pháp rất quan trọng để hạn chế lây truyền bệnh.
Lời khuyên của bác sĩ
Khi theo dõi bệnh tay chân miệng ở trẻ em, cha mẹ đừng chỉ nhìn xem bé nổi nhiều hay ít bóng nước.
Quan trọng hơn là quan sát:
TRẺ CÓ GIẬT MÌNH BẤT THƯỜNG KHÔNG? – CÓ RUN TAY CHÂN KHÔNG? – CÓ NÔN NHIỀU KHÔNG? – CÓ LỪ ĐỪ HOẶC KHÓ THỞ KHÔNG?
Cha mẹ hãy nhớ:
GIẬT MÌNH NHIỀU – RUN CHI – ĐI LOẠNG CHOẠNG – NÔN NHIỀU – LỪ ĐỪ – KHÓ THỞ – DA NỔI BÔNG/TAY CHÂN LẠNH → CẦN ĐƯA TRẺ ĐẾN BỆNH VIỆN NGAY.
Đa số trẻ mắc tay chân miệng sẽ hồi phục tốt. Nhưng phát hiện sớm dấu hiệu chuyển nặng và đưa trẻ đi khám đúng thời điểm là điều quan trọng nhất giúp hạn chế biến chứng.
BS CKII Trịnh Đình Thế Nguyên
Chuyên khoa Nhi & Dinh dưỡng
bsnguyennhikhoa
