Co giật do sốt ở trẻ em là gì?
Co giật do sốt thường gặp ở trẻ khoảng 6 tháng đến 5 tuổi trong một đợt bệnh có sốt.
Cơn có thể xuất hiện ngay khi trẻ mới bắt đầu sốt, đôi khi cha mẹ chưa kịp nhận ra nhiệt độ đang tăng.
Trong cơn, trẻ có thể:
- Mất ý thức hoặc không đáp ứng.
- Cứng người.
- Co giật tay chân.
- Mắt trợn hoặc lệch.
- Sau cơn có thể mệt hoặc buồn ngủ.
Không phải trẻ sốt càng cao thì chắc chắn càng dễ co giật. Mỗi trẻ có mức nhạy cảm khác nhau với sốt.
Trẻ sốt co giật cha mẹ phải làm gì ngay?
1. Bấm giờ cơn co giật
Ngay khi trẻ bắt đầu co giật, hãy nhìn đồng hồ hoặc bấm giờ.
Đây là việc rất quan trọng vì cơn kéo dài bao lâu sẽ ảnh hưởng đến cách xử trí.
Trong lúc hoảng sợ, một cơn chỉ vài phút thường có cảm giác dài hơn rất nhiều.
2. Đặt trẻ nằm ở nơi an toàn
Đặt trẻ xuống mặt phẳng an toàn, tránh:
- Cạnh bàn ghế.
- Đồ vật sắc nhọn.
- Cầu thang.
- Nước hoặc nguồn nhiệt.
Có thể bảo vệ đầu trẻ bằng vật mềm.
Không bế hoặc di chuyển trẻ khi đang co giật, trừ khi vị trí hiện tại không an toàn.
3. Cho trẻ nằm nghiêng
Nhẹ nhàng xoay trẻ nằm nghiêng sang một bên.
Tư thế này giúp dịch tiết hoặc chất nôn dễ chảy ra ngoài và hạn chế nguy cơ hít sặc.
Đây là một trong những nguyên tắc cơ bản của sơ cứu co giật.
4. Không ghì chặt tay chân trẻ
Không cố giữ trẻ nằm yên hoặc đè tay chân xuống.
Việc ghì giữ không làm cơn co giật dừng lại và có thể gây chấn thương cho trẻ.
5. Có được nhét muỗng hoặc khăn vào miệng trẻ đang co giật không?
Tuyệt đối không.
Không cho vào miệng trẻ:
- Muỗng.
- Đũa.
- Khăn.
- Ngón tay.
- Nước.
- Thuốc.
Trẻ đang co giật không cần được “chống cắn lưỡi” bằng cách nhét vật vào miệng.
Việc này có thể gây tổn thương răng, miệng hoặc làm tắc đường thở.
Có được cho trẻ uống thuốc hạ sốt khi đang co giật không?
Không.
Khi trẻ đang co giật hoặc chưa tỉnh hoàn toàn, không được cho:
- Thuốc uống.
- Nước.
- Sữa.
- Thức ăn.
vì trẻ có nguy cơ bị sặc.
Sau khi cơn đã kết thúc, trẻ tỉnh táo và nuốt bình thường trở lại, cha mẹ mới cho uống nước, bú hoặc dùng thuốc hạ sốt phù hợp khi cần.
Trẻ co giật bao lâu thì cần gọi cấp cứu?
Đây là mốc cha mẹ nên nhớ:
CƠN CO GIẬT KÉO DÀI TỪ 5 PHÚT TRỞ LÊN → CẦN GỌI CẤP CỨU.
Ngoài ra cần hỗ trợ cấp cứu nếu:
- Trẻ khó thở hoặc tím tái.
- Co giật chủ yếu một bên cơ thể.
- Có nhiều hơn một cơn trong vòng 24 giờ.
- Cơn thứ hai xảy ra khi trẻ chưa hồi phục hoàn toàn.
- Trẻ lừ đừ bất thường hoặc khó đánh thức sau cơn.
- Đây là cơn co giật đầu tiên và trẻ chưa được đánh giá nguyên nhân.
Mốc 5 phút được các hướng dẫn hiện hành sử dụng để nhận diện cơn cần được xử trí khẩn cấp.
Sau khi trẻ hết co giật cần làm gì?
Sau cơn, trẻ có thể:
- Mệt.
- Buồn ngủ.
- Hơi lơ mơ trong một thời gian ngắn.
Cha mẹ nên:
- Tiếp tục cho trẻ nằm nghiêng.
- Quan sát nhịp thở.
- Kiểm tra màu môi và da.
- Không vội cho ăn uống khi trẻ chưa tỉnh hẳn.
- Khi trẻ tỉnh và nuốt tốt, cho uống nước hoặc bú.
- Đo nhiệt độ.
- Cho mặc quần áo mỏng, thoáng.
- Hạ sốt đúng cách nếu trẻ khó chịu.
- Đưa trẻ đi khám để tìm nguyên nhân gây sốt, đặc biệt nếu đây là cơn đầu tiên.
Trẻ ngủ sau cơn co giật có nguy hiểm không?
Trẻ có thể mệt và buồn ngủ sau cơn.
Điều cần quan sát là trẻ:
- Có thở bình thường không?
- Môi có hồng không?
- Có thể đánh thức và phản ứng phù hợp không?
- Mức độ tỉnh táo có cải thiện dần không?
Nếu trẻ khó đánh thức, lừ đừ kéo dài hoặc tình trạng xấu đi, cần được đánh giá khẩn cấp. NHS cũng xem buồn ngủ bất thường kéo dài sau cơn là dấu hiệu cần cấp cứu.
Có nên lau mát hoặc tắm lạnh khi trẻ đang co giật không?
Không nên.
Trong lúc trẻ đang co giật, ưu tiên là:
GIỮ AN TOÀN – NẰM NGHIÊNG – THEO DÕI HÔ HẤP – BẤM GIỜ.
Không nên:
- Tắm lạnh.
- Chườm đá.
- Lau người mạnh.
- Cố cởi hết quần áo trong lúc trẻ đang co giật.
Những việc này không làm cơn co giật dừng lại.
Thuốc hạ sốt có phòng được co giật do sốt không?
Thuốc hạ sốt giúp trẻ dễ chịu hơn khi sốt, nhưng không bảo đảm ngăn ngừa được một cơn co giật do sốt.
Vì vậy, không nên:
- Tự tăng liều thuốc hạ sốt.
- Cho thuốc sớm hơn khoảng cách liều quy định.
- Phối hợp nhiều loại thuốc chỉ với mục đích phòng co giật.
Mục tiêu của thuốc hạ sốt là giúp trẻ thoải mái, không phải bảo đảm rằng cơn co giật sẽ không xảy ra.
Co giật do sốt có làm trẻ bị động kinh hoặc tổn thương não không?
Đa số trẻ bị co giật do sốt đơn thuần có tiên lượng tốt.
Một cơn ngắn, toàn thể và trẻ hồi phục bình thường sau cơn thường không gây tổn thương não.
Tuy nhiên, một số đặc điểm như cơn kéo dài, co giật khu trú hoặc nhiều cơn trong cùng một đợt bệnh cần được bác sĩ đánh giá kỹ hơn.
Co giật do sốt có tái phát không?
Có thể.
Một số trẻ sẽ có thêm cơn co giật trong những lần sốt sau, đặc biệt nếu lần đầu xảy ra khi trẻ còn nhỏ hoặc gia đình có tiền sử co giật do sốt.
Tuy nhiên, phần lớn trẻ sẽ hết xu hướng này khi lớn hơn.
Nếu trẻ từng có cơn kéo dài hoặc tái phát, bác sĩ có thể hướng dẫn gia đình kế hoạch xử trí riêng khi trẻ lên cơn.
Khi nào không còn giống co giật do sốt đơn thuần?
Trẻ cần được đánh giá kỹ nếu:
- Dưới 6 tháng hoặc trên 5 tuổi.
- Co giật khi không sốt.
- Co giật chỉ một bên cơ thể.
- Cơn kéo dài.
- Có nhiều cơn trong cùng một đợt bệnh.
- Sau cơn có yếu tay chân bất thường.
- Kèm đau đầu nhiều hoặc cứng cổ.
- Có ban xuất huyết.
- Lừ đừ kéo dài hoặc tình trạng toàn thân rất xấu.
Những biểu hiện này cần được bác sĩ đánh giá để tìm nguyên nhân khác ngoài co giật do sốt đơn thuần.
Những sai lầm khi trẻ sốt co giật cha mẹ cần tránh
KHÔNG:
- Nhét muỗng hoặc khăn vào miệng.
- Cạy miệng trẻ.
- Kéo lưỡi.
- Đổ thuốc hoặc nước vào miệng.
- Ghì chặt tay chân.
- Bế trẻ chạy khi đang co giật.
- Tắm lạnh hoặc chườm đá.
- Tự tăng liều thuốc hạ sốt.
Và đặc biệt:
KHÔNG ĐỢI CƠN CO GIẬT KÉO DÀI QUÁ 5 PHÚT MÀ VẪN CHƯA TÌM HỖ TRỢ CẤP CỨU.
Lời khuyên của bác sĩ
Khi trẻ sốt cao co giật, cha mẹ hãy nhớ 4 việc:
NẰM NGHIÊNG – GIỮ AN TOÀN – KHÔNG NHÉT GÌ VÀO MIỆNG – BẤM GIỜ.
Và nhớ mốc:
CO GIẬT ≥ 5 PHÚT → GỌI CẤP CỨU.
Nếu cơn tự hết nhanh, trẻ thở bình thường và tỉnh lại dần, hãy tiếp tục theo dõi và đưa trẻ đi khám để xác định nguyên nhân gây sốt.
Đa số trẻ bị co giật do sốt đơn thuần sẽ hồi phục tốt. Điều quan trọng nhất trong những phút trẻ đang co giật là sơ cứu đúng và tránh những thao tác có thể gây thêm nguy hiểm cho trẻ.
BS CKII Trịnh Đình Thế Nguyên
Chuyên khoa Nhi & Dinh dưỡng
bsnguyennhikhoa
