Viêm tiểu phế quản ở trẻ là gì?
Tiểu phế quản là những đường dẫn khí nhỏ nằm sâu trong phổi.
Khi bị virus gây viêm, thành tiểu phế quản phù nề và tăng tiết dịch, khiến đường thở bị hẹp lại.
Trẻ có thể xuất hiện:
- Ho.
- Khò khè.
- Thở nhanh.
- Khó thở.
- Bú hoặc ăn giảm.
Virus hợp bào hô hấp RSV là một trong những nguyên nhân thường gặp. Ngoài ra còn có Rhinovirus, Parainfluenza, Adenovirus và một số virus hô hấp khác.
Dấu hiệu viêm tiểu phế quản ở trẻ cha mẹ cần biết
Bệnh thường bắt đầu giống một đợt cảm lạnh:
- Sổ mũi.
- Nghẹt mũi.
- Hắt hơi.
- Ho nhẹ.
- Có thể sốt.
Sau vài ngày, trẻ có thể:
- Ho nhiều hơn.
- Khò khè.
- Thở nhanh.
- Bú hoặc ăn giảm.
- Quấy khóc, khó ngủ.
- Có thể xuất hiện rút lõm lồng ngực nếu khó thở.
Đây là giai đoạn cha mẹ cần theo dõi sát tình trạng hô hấp và khả năng bú của trẻ.
Bé ho và khò khè có phải viêm tiểu phế quản không?
Chưa chắc.
Ho và khò khè còn có thể gặp trong hen, viêm phổi hoặc một số bệnh lý đường hô hấp khác.
Ở trẻ nhỏ, nếu sau vài ngày sổ mũi – nghẹt mũi, trẻ bắt đầu ho nhiều, khò khè và thở nhanh thì viêm tiểu phế quản là một trong những bệnh cần được nghĩ đến.
Bác sĩ sẽ dựa vào tuổi, diễn tiến bệnh và khám phổi để chẩn đoán.
Trẻ nào bị viêm tiểu phế quản dễ trở nặng?
Cần theo dõi thận trọng hơn ở:
- Trẻ còn rất nhỏ, đặc biệt những tháng đầu đời.
- Trẻ sinh non.
- Trẻ có bệnh tim bẩm sinh.
- Trẻ có bệnh phổi mạn tính.
- Trẻ có bệnh lý làm suy giảm miễn dịch.
- Trẻ ăn bú kém hoặc có dấu hiệu mất nước.
Ở những nhóm trẻ này, ngưỡng đưa trẻ đi khám nên thấp hơn.
Viêm tiểu phế quản có nguy hiểm không?
Phần lớn trường hợp không diễn tiến nặng, nhưng một số trẻ có thể bị suy hô hấp hoặc mất nước do bú kém.
Cha mẹ cần đặc biệt quan sát:
- Trẻ có thở nhanh không?
- Có rút lõm lồng ngực không?
- Có phải gắng sức để thở không?
- Trẻ bú được bao nhiêu so với bình thường?
- Trẻ có tỉnh táo như thường ngày không?
- Trẻ có đi tiểu giảm rõ không?
Những yếu tố này quan trọng hơn việc chỉ nhìn trẻ ho nhiều hay ít.
Viêm tiểu phế quản ở trẻ khi nào cần đi khám?
Nên đưa trẻ đi khám nếu:
- Ho hoặc khò khè ngày càng tăng.
- Thở nhanh hơn bình thường.
- Bú hoặc ăn giảm rõ.
- Có dấu hiệu mất nước hoặc tiểu ít.
- Sốt kéo dài hoặc tình trạng toàn thân xấu đi.
- Trẻ mệt hơn bình thường.
- Cha mẹ cảm thấy trẻ đang khó thở.
Trẻ còn rất nhỏ, đặc biệt dưới 3 tháng tuổi, nếu có sốt hoặc triệu chứng hô hấp đáng kể nên được đánh giá sớm.
Viêm tiểu phế quản khi nào cần nhập viện hoặc cấp cứu?
Cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay nếu:
- Khó thở nhiều hoặc thở gắng sức.
- Rút lõm lồng ngực rõ.
- Môi hoặc da tím tái.
- Có cơn ngưng thở.
- Trẻ không thể bú hoặc uống được.
- Lừ đừ, khó đánh thức.
- Có dấu hiệu mất nước rõ.
- Tình trạng xấu đi nhanh.
Đây có thể là những dấu hiệu của viêm tiểu phế quản nặng và trẻ cần được đánh giá khẩn cấp.
Viêm tiểu phế quản ở trẻ điều trị như thế nào?
Điều trị chủ yếu là điều trị hỗ trợ.
Cha mẹ có thể:
- Vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý.
- Làm sạch dịch mũi nhẹ nhàng khi cần, đặc biệt trước khi bú.
- Cho trẻ bú nhiều lần, mỗi lần lượng ít hơn nếu trẻ dễ mệt.
- Đảm bảo trẻ nhận đủ nước.
- Hạ sốt đúng cách khi cần.
- Theo dõi nhịp thở và tình trạng ăn bú.
Trẻ nặng có thể cần được điều trị tại bệnh viện bằng oxy, hỗ trợ dịch hoặc hỗ trợ hô hấp tùy tình trạng.
Viêm tiểu phế quản có cần dùng kháng sinh không?
Thông thường không.
Viêm tiểu phế quản chủ yếu do virus, trong khi kháng sinh không có tác dụng điều trị virus.
Kháng sinh chỉ được sử dụng khi bác sĩ xác định hoặc nghi ngờ trẻ có thêm nhiễm khuẩn cần điều trị.
Vì vậy, cha mẹ không nên tự mua kháng sinh khi thấy trẻ ho hoặc khò khè.
Viêm tiểu phế quản có cần xông khí dung không?
Không phải trẻ nào bị viêm tiểu phế quản cũng cần khí dung.
Việc sử dụng thuốc giãn phế quản hoặc các thuốc khí dung khác phụ thuộc vào tình trạng cụ thể của trẻ và đánh giá của bác sĩ.
Cha mẹ không nên tự mua thuốc về khí dung chỉ vì trẻ đang ho hoặc khò khè.
Viêm tiểu phế quản bao lâu thì khỏi?
Diễn tiến có thể khác nhau ở từng trẻ.
Các triệu chứng hô hấp thường nặng hơn trong những ngày đầu rồi cải thiện dần. Tuy nhiên, ho có thể kéo dài thêm một thời gian dù trẻ đã khỏe hơn.
Quan trọng là trẻ phải có xu hướng:
- Thở dễ hơn.
- Bú tốt hơn.
- Tỉnh táo hơn.
- Không xuất hiện dấu hiệu suy hô hấp.
Nếu trẻ đang cải thiện rồi đột ngột sốt lại, khó thở hơn hoặc mệt hơn, nên đưa bé tái khám.
Cha mẹ không nên làm gì khi trẻ bị viêm tiểu phế quản?
Không nên:
- Tự ý dùng kháng sinh.
- Tự ý dùng thuốc giảm ho hoặc thuốc cảm cho trẻ nhỏ.
- Tự khí dung nhiều loại thuốc khi chưa có chỉ định.
- Xông tinh dầu khi trẻ đang khó thở.
- Ép trẻ ăn quá nhiều trong một cữ khi trẻ đang mệt.
- Tiếp xúc với khói thuốc lá.
Làm sao phòng ngừa viêm tiểu phế quản ở trẻ?
Cha mẹ nên:
- Rửa tay thường xuyên.
- Hạn chế cho trẻ tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh hô hấp.
- Không hút thuốc trong nhà hoặc gần trẻ.
- Khuyến khích bú mẹ ở trẻ nhỏ.
- Tiêm chủng đầy đủ theo khuyến cáo.
- Hạn chế đưa trẻ sơ sinh đến nơi quá đông người khi đang có nhiều bệnh hô hấp lưu hành.
Lời khuyên của bác sĩ
Khi trẻ bị viêm tiểu phế quản, cha mẹ đừng chỉ quan tâm bé ho hoặc khò khè nhiều đến mức nào.
Hãy chú ý ba vấn đề quan trọng:
TRẺ CÓ KHÓ THỞ KHÔNG? – TRẺ CÓ BÚ ĐƯỢC KHÔNG? – TRẺ CÓ TỈNH TÁO KHÔNG?
Nếu trẻ chỉ ho, khò khè nhẹ nhưng vẫn bú tốt, tỉnh táo và thở tương đối bình thường, nhiều trường hợp có thể được chăm sóc và theo dõi theo hướng dẫn.
Ngược lại, nếu trẻ thở nhanh, rút lõm lồng ngực, tím tái, có cơn ngưng thở, bú kém rõ hoặc lừ đừ, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay.
BS CKII Trịnh Đình Thế Nguyên
Chuyên khoa Nhi & Dinh dưỡng
bsnguyennhikhoa
